Stichting Heemkunde Arcen

Truus was een nicht van Mw. Gré Aerts-de Vlieger en belandde in Arcen als huishoudhulp in het gezin Aerts. Harry Aerts was gemeenteambtenaar en was ondergedoken terwijl Gré met enkele zeer jonge kinderen achterbleef. Een kopie van dit dagboek werd ons ter beschikking gesteld door de familie Aerts en met toestemming van dochter van Truus mogen we tot publicering overgaan.

Stichting Heemkunde Arcen.

31-01-2020

Arcen vandaag . . . . maar dan 75 jaar geleden

stichting Heemkunde Arcen presenteert

HET DAGBOEK VAN TRUUS

De dagelijkse publicatie

is ten einde!

U kunt het wel nog helemaal teruglezen.
Denk er aan dat u de periode kunt kiezen onder
 ''Blogarchief'' rechtsboven.

Tip: bekijk je het dagboek op je telefoon
 kies dan voor ''internetversie weergeven'' 
en draai het toestel.

22-01-2020

Maandag 22 januari 1945

Er is weer een mooi laagje sneeuw bij gekomen vannacht. Om half acht werden we gewekt omdat ze om 8 uur alle deuren en ramen gingen openzetten voor de lucht, daarna kregen we erwtensoep. Daarna zijn we even de stad in geweest en naar de hoeve voor melk enz.
t Is nu kwart voor 3 en krijgen als middageten erwtensoep. Om half vier kregen we het
bevel dat we moesten vertrekken naar Borgercompagnie. (Dorp 8 km N.O. van Veendam, red.)Dus aan 't pakken en zoo gauw als 't kon omrede dat anders te laat was voor de heren die ons wegbrachten van 't roode kruis uit. 
Enfin om half 6 verlieten we de mulo met een wagen vol geladen plus een bakfiets met de kinderwagens erop. Het was gewoon een lijdensweg voor de kleine kinderen want het was behoorlijk koud. We arriveerden om ongeveer 7 uur dus dat heeft lang genoeg geduurd. De kinderen huilden hun best, wat geen wonder was. We werden er reuze goed ontvangen hier. Eerst hebben we gegeten en nog een beetje zitten praten en om half elf lagen we in bed met een warme kruik maar ik heb nog lang wakker gelegen met evengoed nog koude voeten. We hebben goed geslapen tot half 9 in bed gelegen.
MEDEDELING van de redactie:
Zoals gisteren al vermeld is dit de laatste dag die we publiceren. Dit was dus het evacuatie relaas van enkele families die enkele dagen later op transport richting het noorden waren gezet. De overgrote meerderheid uit Arcen was ondergebracht in Loppersum en een groot aantal dorpen in die omgeving. 
We mogen veel respect hebben voor Truus Sampers die dit dagboek in die trieste omstandigheden toch maar van dag tot dag heeft bijgehouden!  Ook haar oom, Harrie Aerts, waar ze in het gezin dus als hulp alles meemaakte, heeft na de oorlog dit dagboek van dag tot dag bewerkt zodat alles wat begrijpelijker is voor buitenstaanders.  
En wij danken de dochter van Truus, Aagje van Ooyen uit Belfeld die ons toestemming gaf dit te publiceren. En de kinderen van Harrie en Gré Aerts die er in bemiddelden.
We hopen dat u er plezier aan hebt beleeft . . hoewel . . .plezier??? Laten we in alle geval hopen dat we de vrijheid die we nu hebben nog heel lang in stand stand zal houden.
Namens de stichting heemkunde Arcen, 
Piet Cup.

21-01-2020

Zondag 21 januari 1945


Zondag was het eerst wassen en naar de kerk welke om half 10 begon. 't Was een   mooie kerk. Een pater van de Kleine Beek heeft de H Mis gedaan. Heeft onder de H. Mis een toespraak gehouden dat we in een parochie waren van 25000 zielen waaronder 1100 Katholieken. We kregen de generale absolutie en als we kans hebben om te biechten zullen we dat eens even doen. We kregen ook nog een ernstige waarschuwing dat we in een Protestantsche omgeving waren en vooral de ouders dat ze de jongens en meisjes n beetje in de gaten moesten houden voor gemengde verkering enz., enz. Om elf uur waren we thuis uit de kerk en om 12 uur was de laatste kerk waar de andere helft van de evacuees heen moesten. Crijnen Math. plus de oudjes uit Velden hebben ze ook gehaald en naar Zuid-Laren gebracht. Vrouw Clabbers naar haar zoon en Simons uit Venlo naar de katholieke school.
''s Middags om 3 uur kregen we ons middageten roode kool en 's morgens hebben we voor de hele dag brood gehad
MEDEDELING van de redactie:
Hoewel het dagboek nog loopt tot 15 februari gaan we stoppen met de publicatie per 22 januari. Morgen dus de laatste. De reden hiervoor is dat er in de verdere dagen vrijwel alleen vermeldingen in staan van persoonlijke aard. Bezoeken over en weer, zieken hier en daar, het weer en dergelijke zaken. Opvallend dat er nergens iets vermeld staat van berichten uit Arcen dat het dorp was bevrijd. Mogelijk door de gebrekkige communicatie en in het noorden was het nog volop oorlog. 
Verdere mededeling morgen.

20-01-2020

Zaterdag 20 januari 1945

Vervolg van 19 januari:
Buiten het station hield de trein weer stil en kwamen de roode kruis mannen vragen wie per wagen of brancard moest worden vervoerd. Dat waren in onzen wagon niet minder dan 7 personen. Langzaam trok de trein nu het perron op, wij waren tamelijk achteraan en zoo duurde het nog een heele tijd voordat wij aan de beurt waren want de trein bestond uit 53 wagons. De deur viel ons door het vele schokken nu voor de 3e maal uit den wagen en we konden ze er niet meer inkrijgen. Midden in een hevigen sneeuwstorm werden we gelost. De organisatie Veendam was tip top in orde, De Burgemeester zelf was ook aanwezig. Vanaf het station ging het naar de Mulo-school waar we omstreeks half één s nachts aankwamen. Degenen die niet konden loopen werden per brancard gebracht. De zes kinderen (3 van ons en 3 v Rutten) werden door mijzelf per handkar onder eenige dekens per extra snelvervoer naar de Mulo-school nabij het Hextenkanp overgebracht. Toen moest de bagage nog allemaal gehaald worden en de 2 fietsen. Dit gebeurde door Oome Harrie en Gerrit. In de school was 't heerlijk warm en mooi opgestrooid met versch tarwestroo. De kinderen hebben we zoo gauw mogelijk onder de dekens op 't stroo gelegd maar we kregen eerst stamppot witte kool en tarwepap voor kinderen, alles heerlijk warm. Daar we geen pot of pan hadden kregen we ons eten in kartonnen stroopbussen van 1 kg.
Zaterdag 20 Januari 1945
Te ongeveer 2.30 uur s nachts gingen wij ook ter ruste en om 3 uur ging het licht uit. We zijn de eerste nacht over 2 localen verdeeld geweest. dat kwam omdat Anna Rutten in de zgn. ziekenzaal moest blijven. Ida Crijnen is nog dienzelfde nacht naar het noodziekenhuis overgebracht en aldaar bediend. s Morgens om half acht ging 't licht weer aan, niet veel geslapen. De oude menschen waren de kluts heelemaal kwijt. Wij zijn met z'n allen naar 't zgn. ziekenzaaltje gegaan Voor len Verbong-Neeten heeft Tante Grá de dokter gehaald.

19-01-2020

Vrijdag 19 januari 1945

Des nachts om áán uur vertrokken we weer, het was helsch donker en 't regende met heftige windvlagen, zoodat we wel geen luchtalarm zouden krijgen. Hier vertelde men dat ons transport zou doorgaan naar Sneek. We vlijden ons weer op 't stroobedje neer, waar we weer indommelden. Te ongeveer 7 uur stond de trein bij een groot perron dat half was afgebrand. Het bleek Zwolle te zijn. Hier kregen we brood met lekkere kaas en warme koffie. Ook kwamen er doktoren de zieken en gewonden opzoeken. Voor de tweede maal viel ons hier de deur uit de wagon. Hier werd ook het tweede kind geboren in een van de 53 wagons. Met geen mogelijkheid konden we hier onze melk voor Anita warm genaakt krijgen. Zelfs is Oom Harrie en Tante P. de stad even in geweest, maar het groote hotel voor het station was gesloten en ofschoon er licht was, werd de deur niet opengemaakt. Te half negen ging 't weer verder via Meppel naar Assen. Daar hield de trein wel stil om 10.40, maar we mochten er niet uit van onze beschermers. Tante Gré heeft toch nog gauw twee fleschjes melk in de wachtkamer warm gemaakt. Een meisje dat daar op het perron was vertelde dat zij uit Hoensbroek was, dat wij het 3e transport waren en dat wij doorgingen naar Groningen 27 KM. verder. Over dit eindje hebben wij 2,5 uur gedaan daar onze
sneltrein weer midden op een open Drentsche heivlakte bleef steken. Eindelijk kwamen we om 14.30 uur te Groningen aan. We dachten dat we daar wel konden uitstappen. Maar eenige leden van het Roode Kruis kwamen ons vertellen dat wij zouden doorgaan naar Veendam. 27 KM. ten Z-O. van Groningen, en wij kregen alvast
Labels, genummerd 1 en voorzien van het stempel der Gemeente Veendam, zoodat we nu toch eindelijk geloofden dat deze plaats het einddoel van onze reis in ''het onzekere" zou zijn. Voorlopig waren we echter nog niet weg uit Groningen. We kregen eerst kleine bruine broodjes per man 2. Een paar uur gewacht (waarop wist niemand) en toen kregen we warme witte-koolstamppot, ook was er nog koffie te krijgen en melk, maar waren toen tamelijk veraf en toen was 't op. Ofschoon we dachten voor donker in Veendam te zijn werd het weer nachtwerk, want we vertrokken eerst in Groningen om 8 uur. Te Veendam arriveerden we tegen 10 uur in een hevigen sneeuwstorm. 
Het vervolg van deze dag vind u morgen, toen dus 20 januari.

18-01-2020

Donderdag 18 januari 1945


Eerste deel van dit relaas al gisteren geplaatst!
Toen we onze boterhammen opgegeten hadden, wilden we de deur weer dichtmaken, maar de deur viel eruit en het kostte onze mannen heel wat moeite te om ze weer vast te zetten Daarna was het maar weer afwachten. Met verlangen zagen we den start tegemoet van onze reis met onbekende de bestemming De trein bestond thans uit 53  wagons (veewagens eerste klas) + 1 pers, wagon voor onze begeleiders. Allen inwoners uit Venlo, die via Kaldenkirchen waren geëvacueerd. Toen de klok 9 uur 10 min. stond ving de reis aan en ging het op een sukkeldrafje in de richting Wezel; daar arriveerden we om 10 uur 5, we mochten niet uit de wagons en om 10.30 vertrokken we in de richting Bocholt, in de hoop dat we dien dag 'n fijn eind in de richting zouden schieten. Toen we echter ongeveer 5 km. van Wezel verwijderd waren, lieten ze ons in het open veld staan, terwijl de locomotief 'm zoo hard mogelijk gelijk terugsmeerde met 't smoesje dat er Jabo's in de lucht waren. Blootgesteld aan een kouden N.O. wind in een tochtigen veewagen moesten we zoo blijven staan tot 10 min. over 6 uur n.m toen we in de richting Bochoit sukkelden. De sneeuw lag hier zoowat 20 cm. dik. Met moeite konden we in een huis langs de spoorlijn de melk voor onzen baby Anita warm maken, de menschen waren wel gewillig maar de Grüne Polizei joeg ons weg. Bij een boerderij in de buurt ook nog een bos stroo gekregen. Hiermede heeft Rutten de reten in de deur gedicht, zoodat het minder tochtte. Op deze plaats is in den tusschentijd nog een baby geboren van een vrouw uit Venlo en nog gedoopt ook door een Pater uit Venlo en nog gedoopt door een pater uit Venlo. (er waren 3 paters bij het transport)
Te ongeveer 22.30 uur, we waren allen zoowat ingedoezeld op ons stroobedje, werden we wakker door kloppen op onzen wagon. Daar wij nog meenden op Duitsch gebied te zijn antwoordden wij in t Duitsch, dat deze deur slecht openging. Wat waren we toen blij te hooren dat we in Winterswijk waren en warm eten konden krijgen. We zaten al ongeveer 30 uren in onzen veeslaapwagen en in Duitschland nog niets te bikken gehad. Nu konden we op het perron warme melk voor de baby's en erwtensoep krijgen. Daar geen van ons allen een pan rijk was, lieten we de snert maar in een waschbak doen en aten hieruit gezamenlijk. Op het perron tochtte het vreeselijk en was de grond spiegelglad van den regen die bevroor. 

17-01-2020

Woensdag 17 januari 1945

(allemaal coupe's 1e klas veewagens met 'n beetje stroo waaronder de paardenmest nog lag. We konden direct instappen en het bleek toen dat we met 34 personen waren, d.w.z onze familie met 9 man, de fam. Rutten met 9 man, M Crijnen met  Ida Heynen (uit Lomm), Vrouw Clabbers-van Hoof allen uit Arcen. Voorts Graat, Tij en Marie v. Lipzig met 2 gezusters Vosbeek, Truus vrouw wed. Goemans en haar 2 dochters Lena en Nellie, allen uit Velden, die ook in auto hadden gezeten vanaf des namiddags half 2, onder aanhoudend granaatvuur. Alle bagage, die we bij ons hadden ging de wagon in tot zelfs de handkar van Rutten, voorts onze 2 kinderwagens, 2 wandelwagentjes, slee en de fiets van mij en Toon Rutten. de oudjes uit Velden zaten allen op ligstoelen of fauteuil. Vanuit Straelen vertrokken we met 8 wagons Venlosche menschen om 6.40 n.m. richting Geldern, toen weer een eind terug, richting Kaldenkirchen werd werd ons gezegd, waar de rest van het transport uit Venlo moesten ophalen en toen ging het eindelijk door naar Geldern-Ost waar we omstreeks half elf arriveerden. Om elf uur kregen we daar luchtalarm, de deur werd aan de buitenkant geslooten en zoo bleven we in angst in onzen wagon maar zitten en baden den rozenkrans. De Duitsche jagers vlogen heel laag en in de verte hoorden we schieten, dit duurde tot kwart voor twaalf. Er werd in Geldern nog verschillende gezinnen ingeladen, die via Straelen naar Geldern uit Venlo hadden moeten loopen en dat met die sneeuw en hier waren menschen bij van 60-70 jaar. Den geheelen nacht bleven we in Geldern daarna staan, even buiten het station-Ost. We waren 's morgens toen het -6/7 gr. C was blij eenig warm water op 't station te krijgen waarvan we zelf 'n bakje koffie zetten, anders hadden we er vanaf gezien. 
Redactie: Inmiddels is het dus 18 januari!!

16-01-2020

Dinsdag 16 januari 1945

-2 gr. C. Dinsdag. Des voormiddags mooi zonnig weer en tamelijk rustig. De Ortskommandant laat 's middags vragen of Tante Gré de twee koeien die ze bij Broekmans gestald hebben wil melken. Te ong. 2 uur n.m. toen Oom Harrie en Tante Gré samen met 'n soldaat op den stal daar bezig waren, begonnen de koeien die ergen dorst hadden hard te loeien en even hierna vielen er in de onmiddellijke nabijheid wel 'n twintig granaten, gelukkig zonder letsel eraf gekomen, twee op het land van Appeldoorn naast ons huis.
Vanwege de lange tekst plaatsen we nu alvast het beging van Woensdag 17 januari:
-5 gr. C. Woensdag. Een historische en bewogen dag. Door de Feldgendarmerie werden we om half elf aangezegd dat we binnen 1,5 uur het huis moesten ruimen en naar het station te Straelen moesten vertrekken. Vandaar zou het dan per trein verder gaan en vervoerd worden naar de plaats Winterswijk "in Noord-Holland"! met de families Rutten en Crijnen. We maakten ons klaar en wachtten de familie Rutten af die bij ons moest samenkomen. Deze was bij ons om half 3, toen kwam ook 'n Feldgendarme zeggen dat de bus er nog niet was voor de ouden van dagen, zieken en kinderen, de overigen moesten maar loopen. Gerrit Rutten is toen op mijn fiets naar Walbeck geweest en daarna in 't Holt paard en kar opgesnord, die was hier om half vier. Om 10 min. over vier was alles erop geladen en tippelden wij met de volgeladen kar in de richting Straelen. De Tommie had ons alweer gehoord met de kar door de sneeuw die ongeveer 30 cm. dik lag, maar de granaten kwamen telkens ongeveer 200 tot 300 achter ons in de sneeuw, zoodat we er geen hinder van hadden. De auto, 'n groote vrachtwagen, kwam ons bij J. Dinnissen tegen. Bij 't kasteel Arcen kregen de Tommies hem blijkbaar in de gaten en werd terstond onder hevig granaatvuur genomen. Toen de bus in Arcen aankwam regende 't nog granaten en moesten Tante Gré, Oom Harrie, Oma, Tante Netje, vrouw Rutten met alle kinderen samenkomen bij het huis van J. Coenders in de Steeg. Ze zijn nog 'n keer in 't huis terugevlucht vanwege de granaten. De bus reed toen eerst door naar Crijnen en toen was het al donker, het schieten hield toen ook op. Omstreeks kwart voor zes waren we te Straelen met paard en kar en vlak bij het station passeerde ons nu weer de auto zoodat we gelijk daar waren. Op het station stond 'n trein klaar.

15-01-2020

Maandag 15 januari 1945


min 8°C. Tante Gré is al om 6 uur opgestaan en de kachel aangemaakt en om 6.45 uur Anita gewasschen, want ze moet nu ook vrouw Verbong (Ina Neeten) gaan verplegen (zwerende borst) en daarna naar Rutten. Maar juist toen ze ging 10 min voor 9 kwam een soldaat vragen of vrouw Rutten al vervoerd kon worden, dan moesten wij ook mee weg want St. Paul zal vandaag ook moeten evacueren, met alle kindertjes, broeders, zusters en alle Arcenaren, gewoon hopeloos. Rutten en ik zijn er nog heen gegaan om onze wasch terug te halen die we reeds hadden gebracht. Met de granaten ging het vandaag nogal goed. Rutten is met Tante Gré naar den Oberluitenant gaan zeggen dat de vrouw nog niet vervoerd kan worden en dat bij Crijnen nog 5 hulpbehoevende menschen zitten (hetgeen ze niet wisten). Ze hebben gezegd dat we nog 5 of 6 dagen konden blijven, maar we gelooven het niet en daarom hebben we vanavond alles reisklaar gezet.
Gerrit Stappers, inmiddels al in Groningen aangekomen:
In de gang roken we al een heerlijke geur van warm eten en dat gaf ons meteen al nieuwe energie.In een zaal stonden lange tafels gereed met heerlijke stamppot en dampende havermoutpap. We hadden het best getroffen en dachten op zijn Arcens: ''Laot ma gaon dae wage!''. 








14-01-2020

Zondag 14 januari 1945

-6 C. Alweer 'n Zondag ofschoon niets van te merken. Vroeg opgestaan en weer met 'n vracht per slee naar St. Paul. Na den middag nog weer eens, maar toen ging ons ineens de moed over, en hebben we de melkbusjes weer mee terug gebracht want op St. Paul dacht men dat ze ook niet konden blijven en wel spoedig zouden moeten evacueren. Piet Verbong die nog met z'n zieke vrouw en 4 oude menschen (M. Crijnen met z'n vrouw Ida, voorts vrouw Clabbers en Heijnen uit Lomm) bij M. Crijnen inwoont is meegegaan naar St. Paul voor den dokter, maar die kwam niet mee. Iedereen had daar nog Zondag
Vervolg Gerrit Stappers (ingekort): De koude werd steeds doordringender, warm eten was er niet en drinken al helemaal niet. Voor kleine kinderen werd er boven een kaarsvlammetje wat melk warm gemaakt waarmee de ergste honger gestild was. Er waren ook nog andere behoeften! Als de aandrang al te sterk werd, werd de deur geopend op een kier en mannen en vrouwen gaven staand of hurkend aan de onverbiddelijke eisen der natuur. In de omgeving van Zutphen beleefden we nog enkele benauwde ogenblikken. De trein reed heel langzaam,toen er een paar vreemdsoortige vliegtuigen laag over de wagons gierden. Het bleken Duitse V-2s te zijn.Bijna alle stations die we passeerden waren door bommen beschadigd. Het was een beangstigend gezicht.  In Assen dachten de Duitsers ons kwijt te kunnen , maar alles bleek daar al vol evacués te zitten en na een uur stoomden we verder naar de stad Groningen.. Toen we tegen het invallen der duisternis verkleumd, moe, stijf en hongerig uit de wagons klauterden, stonden leden van het Rode Kruis en van het evacuatie-bureau ons op te wachten. Het einddoel van onze lange, barre treinreis was bereikt! 

13-01-2020

Zaterdag 13 januari 1944


Temperatuur om nul. Om 7.30 uur al naar St Paul geweest met 'n vracht levensmiddelen, we waren al om 9 uur terug bij Rutten. Om 10.15 uur gingen we weer met 'n volle slee. Op onzen eersten tocht hebben we granaten in de buurt gehad. Den 2e keer kwamen ons 2 Feldgendarmen tegen die een borrel ophadden. Om 1 uur waren we weer terug. 's-Middags zijn er veel granaten in Arcen gevallen. Toon Rutten is nu ook uit Geldern aangekomen.
Vervolg Gerrit Stappers (ingekort):
De veewagens schokten en schommelden. Iedereen zocht een plaatsje op een kruiwagen, een koffer of op de vloer of bleef rechtop tegen de wand staan. Rugzakken en zakken met kleren fungeerden als hoofdkussen. Midden in de nacht stopte de trein op een klein station. De deur van de wagon werd geopend en bij het afgeschermde licht van een petroleumlamp zagen we een spoorwegman over het perron lopen. Van hem vernamen we dat we in Winterswijk waren aangeland. Alom slaakte men een zucht van verlichting.



12-01-2020

Vrijdag 12 januari

-10C. Om kwart over negen waren de Duitschers alweer aan de deur en kreeg Tante Gré haar briefje van den Sanitäter weer terug. Daarna gingen we naar Rutten. Om 3 uur nm vielen er veel granaten in de buurt, éen in onzen tuin, s 'avonds om 7 uur weer, een viel op 't land van Franssen achter onzen tuin, s Middags 'n begin van brand in onzen kelder. Onze Anita zou haast gestikt of verbrand zijn want deze lag alleen in haar mandje in den kelder. Toen Maria den brand ontdekte, ontstaan door 't afvallen van de kaars, het heeft gelukkig weer goed gegaan. Een moltondeken is gedeeltelijk verbrand alsook een gat in een matrasstuk.
Onder 't avondeten voortdurend granaatvuur, wij zijn niet minder dan 5 keer in den kelder moeten gaan. Ook weer granaten in de richting Straelen.
Gerrit Stappers, vervolg van gisteren: 
We werden opgesteld in een lange rij en trokken vervolgens over de gladde straten naar het staion Geldern=Ost. Daar stond een lange goederentrein nog zonder locomotief.In iedere wagon moesten 40 mensen een plaatsje zoeken. Er lag wat stro op de bodem. Voor de Duitse begeleiders was er een aparte wagon waarin een kacheltje brandde.De pastoor en kapelaan werden uitgenodigd om in de verwarmde wagon plaats te nemen maar dit aanbod sloegen ze beslist af. Ze wilden als goede herders het lot van hun kudde delen. Opeens kwam er een locomotief met een aantal wagons aan rijden. Deze wagons werden achter onze trein gekoppeld en nu vond er een gelukkige gezinshereniging plaats, want in de zojuist aangekomen wagons bevonden zich de vrouwen en kinderen, die in Weeze geweest waren. De locomotief gilde, de wielen knarsten en langzaam zette de trein zich in beweging . . . Waarheen??

11-01-2020

Donderdag 11 januari 1945

-11C. Vanmorgen om 2 uur bij Rutten 'n zoon geboren. (dat was Ernst, die vandaag dus 75 is geworden, Proficiat, red.) Toen Tante Gré om 11 uur gehaald werd door Ger Rutten hebben ze hard over den weg gelopen en de sneeuw piepte vreeselijk, zoodat de Tommie's aan den overkant het hoorden. Ze waren tenminste nauwelijks bij Rutten binnen of er vielen hier in de buurt ± 20 granaten, gelukkig weer niets geraakt, maar wel weer in angst gezeten. Toen Gerrit Tante Gré
te ongeveer 4 uur terugbracht heeft de Duitsche wacht voor 't huis Derckx op hen geschoten. Gerrit moest toen nog terug. Tante Gré ging toen van achter het huis en riep hem toe Hebamme (vroedvrouw, red.) en toen kon Rutten naar huis. 
Om 10 uur kwamen twee soldaten om de briefjes en bewijzen dat wij hier mochten blijven op te halen. We zijn met hen meegeloopen naar Rutten. Na een tijdje praten zijn ze met alle papieren weer gegaan en werd de baby geholpen, ik ben er toen gebleven. Om 2 uur n,m kwam er een soldaat zeggen dat we binnen het uur moesten vertrekken tegelijk met een aantal zieken (3 bij den pastoor in de kelder, nl Mia v.d. Kroonenberg, Piet van Munten en 1 vrouw uit Afferden plus de verpleegster Jet Munten). Er stond een autobus bij den molen, die naar Weeze zou gaan. Tante Gré is toen naar de Ortskommandant gegaan in zijn bunker onder de schuur van het pand Derckx en heeft hem verteld dat er vannacht bij Rutten een zoon geboren is. Toen mochten we weer 8 dagen blijven daar zullen we goed gebruik van maken, alle dagen een pungel op de slee naar St Paul. Om goed 3 uur is Tante Gré weer naar de Oberleutnant geweest om te vragen of  goed was indien we naar St. Paul evacueerden. Tevens is ze naar de zieken geweest in de kelder bij den pastoor, en moest ze mee helpen in de autobus, maar ondertusschen heeft ze t Allerheiligste met de kelken uit den kelder gehaald enz, enz, en dit Is middags nog met Ger. Rutten overgebracht naar St. Paul, waar ± 300 menschen uit Arcen verbleven. Had je die gezichten moeten zien, want iedereen meende dat Arcen geheel verlaten was. Verschillende bommenwerpers passeeren vrij laag, in de richting Geldern vallen zware bommen. Zijn de Arcensche menschen daar al weg? 't Is te hopen. Wat hebben we vaak aan hen gedacht Rutten is teruggekomen uit t Holt en heeft daarna ook nog zijn vrouw gehaald.
Gerrit Stappers verteld: (dit speelt zich die dag af in de kazerne in Geldern,red.) Ineens, tijdens alle drukte van het gereed maken voor vertrek, begonnen de sirenes te loeien. Groot alarm zonder het gebruikelijke vooralarm! De lucht was asgrauw en de laag hangende wolken zaten vol sneeuw. Vanuit vliegtuigen waren gronddoelen dus absoluut onzichtbaar. Direct daarna hoorden we het ronken der motoren van zware, laagvliegende bommenwerpers en haast tegelijkertijd ook een eigenaardig, angstaanjagend gehuil. Op hetzelfde ogenblik explosies, rondvliegende glasscherven, scheurende plafonds en muren. Met één slag ontwaakte ons instinkt tot lijfsbehoud. We wierpen ons plat op de grond, zover mogelijk van de ramen. Weer dat vreselijke gierende geluid. Nieuwe bommen! Je voelde de vloer bewegen onder je lichaam. Daarna een algemene run naar de kelder, waar we bleven tot het einde van het luchtalarm.
Redactie: Gisteren is er iets misgegaan bij degenen die het dagboek automatisch ontvangen. U vind dan 10 januari hier beneden. Dus even scrollen. 

10-01-2020

Woensdag 10 januari 1945

Om half negen opgestaan. Het sneeuwen heeft opgehouden, er ligt ong. 30 cm. Weer opnieuw begonnen met een moed die nergens op leek. Om 10 uur hadden we alweer bezoek van 2 soldaten, die zoo maar de planken voor  het raam wegsloegen. Toen we de deur openden  hadden ze 't smoesje dat ze kwamen schuilen voor de granaten. (Die al 'n half uur geleden gevallen zijn). Om 5 vôôr 2 uur kwam W. Onckels net 4 soldaten dwars over 't land uit 't Knikkerdorp naar 't huis van de Guut. Ze komt meer kleren halen want sinds Kerstmis is ze al weg zonder verschooning of iets dergelijks, ze had 'n soldatenmantel om. Ze is maar eventjes innen geweest, ze heeft haar geruite regenjas aangetrokken en verdween toen weer direct alleen in de richting Knikkerdorp, zonder de soldaten; ik heb ze jammer genoeg niet meer terg zien gaan. Den geheelen dag zijn ze al aan 't sjouwen geweest, bij iedereen in huis gingen ze, bij Alards, bij Vorstermans, bij Van Hoof, Piet Jansen, enfin de heele Boerenweg. Vandaag weinig granaten hier in de buurt ingeslagen, naar wel verschrikkelijk geschoten in de richting Straelen.

09-01-2020

Dinsdag 9 januari 1945

Een niet te vergeten dag voor de inwoners van Arcen.
Om 8 uur opgestaan en ik was nog niet goed en wel in de keuken of daar werd al op de deur gebonsd. Met de gedachte dat Jan Stappers de melk zou brengen ging ik naar de achterdeur maar daar was 't niet mis. Het waren twee grüne polizei en ze zeiden kort en bondig dat we in één uur gereed moesten zijn en het huis verlaten moesten, want we werden geëvacueerd naar Walbeck-Geldern en  vandaar uit naar Winterswijk met de trein. Dat viel ons koud op 't dak. Wel 4 keer kwamen ze terug om te vragen of we nog niet klaar waren. Om elf uur kwamen ze weer om ons er uit te gooien, de heele Boerenweg was dat al gebeurd. Juist toen kwam Toon Rutten vragen of Tante Gré bij de vrouw van zijn broer Gerrit wou komen voor de bevalling op den Boerenweg. Toen werd er gedacht aan de mogelijkheid om hier te blijven, en dat lukte nadat oom Harrie met den Chef der grüne Polizei had gesproken. Deze ging toen met Tante Gré en een sanitäter naar Rutten op onderzoek, en een half uur later kwam de de vergunning om met ons hele gezin hier te blijven tot na de bevalling van vrouw Rutten. Om 12 uur sneeuwde het verschrikkelijk en waren de Arcensche inwoners te voet op weg naar Geldern. De ouden van dagen waren per vrachtauto gehaald, alsmede eenige zieken en kinderen.
Nog geen uur later kwamen 2 soldaten bij Janssen of Vorstermans uit met 'n radio. Wel sterk dat ze die als eerste vonden!
Cm 'n uur of drie lag de sneeuw al vrij dik en het bleef maar door sneeuwen, een groot aantal koeien werd door een troep soldaten door de Steeg naar de grens gedreven.
's Avonds om 6 uur hebben we wat middageten verorberd, maar niemand had trek en om 7 uur lagen we al in den kelder tot den volgende dag 9 uur, en weinig geslapen, dat was 'n lange nacht. Wel hebben we van 1-2 uur pauze gemaakt want iedereen had den vorigen dag door de opwinding niet gegeten en nu waren we zoo flauw als ik weet niet wat. Gelukkig is 't met schieten nogal rustig geweest, zeldzaam stil. Deed het de sneeuw of wisten de Tommie's iets van evacuatie? Tegen 5 uur kwam Van Hoof nog terug met Duitsche soldaten om zijn kippen en vleesch enz. op te halen en die vertelde dat de meeste menschen uit Arcen nog niet in Geldern waren, maar tusschen Walbeck en Geldern, zoo slecht begaanbaar was daar de weg. Hij was van plan naar zijn schoonmoeder in Issum te gaan met zijn vrouw en Lora. Jan v. Dijck kwam er ook nog langs op weg naar den Ortskommandant. Hijzelf was uitgeweken naar St. Paul, maar zijn ouders zaten nog op de boerderij. Tante Gré is nog bij Haelermans gaan kijken, maar die waren allen weg. De aldaar gelegerde soldaten vroegen baar wat ze kwam doen en ze zei kijken naar de vrouw die binnenkort bevallen moest (Niet). Toen vroeg de chef haar of ze niet de koeien die nog daar waren wilde melken, we kregen ook 'n groote pan melk voor
de moeite. Daags daarna waren de koeien weg!
Ter verduidelijking: Tante Gré (Mw.Aerts-de Vlieger) was vroedvrouw en om die reden waren ze ongeveer de enigsten van Arcen die niet weg hoefden. Althans . . voorlopig!

08-01-2020

Maandag 8 januari 1945

2 gr. gevroren plus gesneeuwd Den geheelen dag sneeuwjachten geweest. Tusschen 6 en 9 uur v.m. verschrikkelijk  artilleriegebulder komende uit de richting Well. Men beweert dat de Duitschers de Maas weer over willen. 
Robijns begraven en Vrouw J. Timmermans is bediend.  
Omdat dit een kort bericht is en morgen erg lang, plaatsen we nu alvast het relaas van Gerrit Stappers over die vreselijke 9e januari, morgen dus 75 jaar geleden! 
Innerhalb einer Stunde heraus? Niet gaan! Als we allemaal één lijn trekken dan kunnen de Duitsers niets uitrichten, was de eerste, spontane reactie. Maar ach! Wat vermocht onze weerloze bevolking, die reeds een deel van haar weerstandsvermogen had ingeboet tijdens het zenuwslopende kelderleven, tegen deze zwaargewapende Grünen?  Toen er eenmaal een groepje mensen buiten stond, verloor de rest haar zelfvertrouwen en voor en na werden alle huizen verlaten. Iedere Arcenaar, die dit heeft meegemaakt, zal zijn leven lang die "eine Stunde" niet vergeten. Voor 'n gezin  dat alleen uit volwassen personen bestond, was het maar half zo erg. Wat kleren en wat eten was gauw gepakt. Maar daar waren ook nog de vaders en moeders van grote gezinnen met kleine kinderen, met ouden van dagen, kraamvrouwen, zieken en gewonden. Niemand mocht blijven! Alles heraus, alles verlaten, wat zolang al met zorg was bewaakt en een onbekende toekomst tegemoet. Wat maar enigszins kon lopen werd de Steeg ingedreven. Daar stond al een lange rij mensen, bepakt, belast en beladen, met karretjes, ladders, die als slee dienst deden, kruiwagens, kinderwagens, met alles wat maar rijden of glijden kon en zô vol geladen als maar enigszins mogelijk was. De Tommies hielden zich gelukkig koest; het leek wel of ze op de hoogte waren van de evacuatie. Toen de stoet zich in beweging zette begon het tot overmaat van ramp ook nog te sneeuwen, grote vlokken. Al spoedig deden zich de eerste moeilijkheden voor. Er liep een wiel van een kinderwagen af, een overbelaste kruiwagen begaf het, te zwaar beladen. kinderen konden niet neer verder en begonnen te huilen. Op de hoek van de Leermarkt en de Maliebaan keken we nog eens om. We zagen de torenstomp, het zwaar getroffen schoolgebouw, de huizen van de Steeg, de boerderij van Haelermans, de Zwarte Berg. Daar lag Arcen, ons dorp, waar we zoveel moesten achterlaten! Zelfs onze doden, die vreedzaam gestorven waren of in de laatste tijd plotseling en wreed uit ons midden waren weggerukt. Rustig lag ons dorpje daar, met een smetteloos wit kleed bedekt. Zouden we het ooit terugzien? Onder een grauwe hemel zwoegden we door de dikke sneeuwlaag een donkere toekomst tegemoet.
Transpirerend, ondanks de kou, kwamen we in Walbeck aan. We waren nu op Duits gebied, in het land van de vijand! Maar het viel geweldig mee. We werden door de nog aanwezige Walbeckers, die ook al heel wat oorlogsleed doorstaan hadden, behandeld alsof we hun eigen bloedverwanten waren. Het hele dorp was druk in de weer. Ieder huis herbergde zoveel mogelijk Arcenaren. Overal was men doende koffie te zetten, melk te koken voor de kinderen en boterhammen te snijden. Hier werden de hongerigen gespijzigd, de dorstigen gelaafd en de verkleumden verwarmd! Duidelijk bleek, dat een gezamenlijk lot de mensen nader tot elkaar brengt. De Grüne Polizei stond vreemd te kijken. Tegen deze spontaniteit van hun landgenoten durfden ze blijkbaar niet op te treden. Steeds zwaarder drukte de bagage op onze schouders en de scherpe oostenwind joeg de sneeuwvlokken in onze ogen. De meeste huizen waar we langs kwamen stonden leeg. De bewoners waren ook geëvacueerd en wel naar de omgeving van Maagdenburg. IJzig stil was alles. Geen waakhond blafte op de boerderijen en geen schoorsteen rookte! Tegen het vallen van de avond trokken we Geldern binnen, Geldern, het vriendelijke oude stadje, met een groots verleden en welks lot eeuwenlang ook het lot van Arcen had bepaald. Men bracht ons naar de kazerne, een stevig gebouw van drie verdiepingen, met allerlei bijgebouwen. Hierin was ruimte genoeg voor alle Arcenaren. De twee onderste verdiepingen waren centraal verwarmd en hier kropen natuurlijk zoveel mogelijk Arcenaren "knusjes" bij elkaar, zodat de meeste vertrekken overvol waren. Twee dagen en twee nachten hebben we in deze kazerne doorgebracht.

07-01-2020

Zondag 7 januari 1945


Om 't vriespunt en vreeselijk donker vanwege de mist en 't zal wel op sneeuw uitdraaien. Peter Robijns overleden aan longontsteking. Antoon Theelen 's middags in de deur van zijn woning op Joapikke (???) door een granaat getroffen en gedood. Er zijn verschillende granaten in 't Knikkerdorp gevallen. Tegen de avond begint het iets te sneeuwen.

Gerrit Stappers: Een stille zondag. De lucht somber, evenals het uitzicht over de toekomst. Met tussenpozen hoorde men het knetteren der mitrailleurs en af en toe vielen er granaten. Al twee maanden lagen onze bevrijders op een steenworp afstand maar we zagen in hen veel meer onze belagers dan onze bevrijders! Het front was bevroren, er zat geen beweging meer in. Wilde geruchten deden de ronde. De radio berichten waren vaag en je werd er niet veel wijzer van. Om kwart over vier kwam er iemand binnenstormen met de boodschap dat er een zwaar gewonde was, een eind buiten het dorp. Een man in de bloei van zijn leven en vader van een gezin was door 'n granaatsplinter in de borstkas getroffen. De dokter was geweest en had opdracht gegeven onmiddellijk een geestelijke te waarschuwen. Kapelaan Keijsers schrijft hierover in zijn dagboek: ''ik heb al veel mensen zien sterven. Maar geen sterfbed was zo mooi als dat van Theelen Toon, die door een granaatsplinter in de rug dodelijk was getroffen. Hij lag op een soort bed in de kelder. Zijn gezicht was vertrokken van de pijn en toch kwam er geen enkele klacht over zijn lippen. ''Onze lieve Heer heeft nog veel meer voor ons geleden'', zei de brave man. Toen ik hem ons Heer gegeven had en het H. Oliesel had toegediend, beloofde hij me te gedenken als hij in de hemel was aangekomen. Als iemand me zou zeggen dat er in Arcen geen goede mensen zouden wonen , dan hoefde ik hem slechts dit voorbeeld te noemen om hem totaal te kunnen bekeren van die dwaling''. Tot zover de Kapelaan. Diezelfde nacht nog stierf deze man. Op dinsdag 9 januari om half acht werd hij begraven. Terwijl het gezin rond het graf van hun man en vader stond, rukte de Grüne Polizei Arcen binnen, bonsde overal met de geweerkolven op de deuren: ''Heraus, heraus! Innerhalb einer stunde heraus! 

06-01-2020

Zaterdag 6 januari 1945


Driekoningen. 1 gr. gevroren. 
Heeft 't onder de mis behoorlijk gerommeld en is er gebeden voor Peter Robijns uit Afferden, die geëvacueerd is bij Kepser en die bediend is.

Foto: De kerk vanaf de toenmalige Pastorie genomen.
Troosteloos toch!
Foto vergroten?  Klik er dan op.

05-01-2020

Vrijdag 5 januari 1945


Min 2 gr.C. Vanaf v.m. half vier tot zeven uur weer zwaar granaatvuur. Overdag tamelijk stil, al zijn we toch wel weer 'n paar malen naar den kelder gemoeten. 's Avonds om half tien weer een voltreffer nu vlak langs het huis aan den Zuidkant zoowat in hetzelfde gat waarin de allereerste granaat gevallen is. De vruchtboomen zijn nu zoowat allemaal vernield. Het huis kreeg nu niet zooveel mee. Alleen een scherf door 't raam boven in plafond en tegen de kastdeur.
Foto: de klokken kwamen vanzelf naar beneden!

04-01-2020

Donderdag 4 januari 1945


Temperatuur om nul. Het is tamelijk rustig en we hebben het puin een beetje opgeruimd. In de kerk is 'n pilaar getroffen en neergestort.
Gerrit Stappers: In de nacht van 3 op 4 januari is de kerk weer flink getroffen. We hoorden de granaten inslaan, daarna een zware schok en het geluid van neerstortend gesteente. De volgende morgen zagen we dat er weer een pilaar was ingestort. Het gebouw stond er nog troostelozer bij dan tevoren al het geval was! Gelukkig was het nieuwe orgel al in veiligheid gebracht. 
We zijn ook nog even in de sacristie geweest, die geheel onbeschadigd was. Ze stond volgepakt met meubels van mensen die hun huizen hadden moeten verlaten. Kort voordat Arcen frontgebied werd had de sacristie korte tijd gediend als tijdelijk verblijf van geallieerde krijgsgevangenen en de deur was volgekrabbeld met hun namen en adressen. 
Op het kerkhof rustte de Amerikaanse luitenant Gerald J Duffy naast een Duitse fallschirmjäger. Broederlijk naast elkaar sliepen ze hun laatste slaap als een eenvoudig symbool van vrede, die toch eens moest komen.

03-01-2020

Woensdag 3 januari 1945


±3°C,. Dooiweer. Het schieten begon al om half vier 's morgens en ging ononderbroken door tot 8 uur. Toen werd het even stil tot ongeveer 11 uur, maar toen werd het toch ook weer hoog tijd, dat we den kelder inkwamen, er vallen veel granaten in de buurt. 't Is net of ze het nu op ons huis gemunt hebben. Om kwart over twaalf 's middags, toen we juist in de kelder zaten, kregen we 'n kanjer van 'n voltreffer juist tegen den grooten schoorsteen. Die brak gelukkig de scherfwerking maar in 't dak was toch 'n behoorlijk gat en groote scherven vlogen door den vloer van de slaapkamer in de voorkamer, waarna ze, nadat er 3 fauteuils vernield waren plus de tafel, weer door den vloer in de grond zijn verdwenen. In den kleerkast op onze slaapkamer vonden we 'n groot scherf.

's Middags om 2 uur hebben Jan Stappers en zijn broer Mathieu 't gat op 't dak dichtgespijkerd daar er geen pannen meer waren met 16 M2 vloerzeil dat we uit onze slaapkamer hebben gehaald. Om kwart voor 4 kwam er weer zoo'n granaatregen; terwijl Jan en Mathieu nog op 't dak zaten sloegen wel 10 granaten achter ons huis in, ook in de achterbouw van J. Alards. Wonder boven wonder bleven beiden ongedeerd en kregen gelukkig niets mee. Jan had een scherf tegen zijn elleboog gekregen, maar het was niet door zijn jas gegaan. Door het keukenraam ook toevallig weer op dezelfde plaats als Nieuwjaarsdag vloog 'n scherf, sloeg een gat in 't gordijn en in een pyamabroek, om vervolgens terecht te komen in het schilderij van Maria, waarvan echter niet veel werd beschadigd. Maar een schrik dat we hebben gehad om Jan en Mathieu. Op de slaapkamer van de kinderen ook een ruit stuk en een splinter door de deur. Voor den schrik hebben we daarna allen maar eens een goede sigaar gerookt. Vanavond vernemen wij dat Lotje Holla te Kevelaer aan de bekomen wonden is overleden.

02-01-2020

Dinsdag 2 januari 1945


Min 5 gr.C. Den geheelen nacht door granaten gevallen, heviger werd het van 6-12 uur, daarna vrij rustig tot 3 uur, daarna is het weer begonnen. Toch hebben wij gewas-schen en een gedeelte alvast buiten gedroogd. Op St. Paul zijn verschillende granaten in de schuur gevallen, waarin men bezig was met het dorschen van granen. Hierbij werd een knecht uit Mill door granaatscherven gedood en P. Reutelingsperger uit Arcen gewond. De Tilburgsche jongen die op 30 Dec. 1944 zwaar gewond werd is aan de bekomen wonden te Geldern of te Walbeck overleden.

01-01-2020

Maandag 1 januari 1945


Nieuwjaar. Is dit het laatste oorlogsjaar? -5 C. 
Bij Jac. v. Rijswijck-Vorstermans om 9.15 uur in de Steegstraat in de kelder 'n zoon geboren. Den geheelen dag granaatvuur en in de kelder moeten zitten, tot half vier. Daarna nog wei 'r een keertje in de kelder gevlucht. Om 8.30 uur weer 'n geweldig salvo, de granaten vallen meestal in 't dorp en bij het kasteel. Maar ze komen nu dichterbij gevallen en vlak bij ons huis slaan er eenige in, we horen de splinters vliegen van uit de kelder. We hebben weer geluk ge had, alleen éen ruit in de keuken stuk met een paar pannen op 't zoldertje van het achterhok.
Gerrit Stappers: Gelukkig kraakten er al gauw weer gunstiger berichten uit het accu kastje (radio) en we begonnen het nieuwe jaar dan ook met goede moed. De beschietingen werden feller en vaker herhaald. De mensen leerden uiterst voorzichtig te zijn en tijdig dekking te zoeken. Als men het aantal granaten dat het dorp getroffen heeft in aanmerking neemt, dan is het aantal doden en gewonden nog gering gebleven.